Sytuacja polskiej psychiatrii dziecięcej od lat opisywana jest przez ekspertów jako krytyczna. Według raportu Fundacji GropSPACE z 2024 roku liczba prób samobójczych wśród dzieci i młodzieży w Polsce utrzymuje się na dramatycznie wysokim poziomie, przekraczając 2000 przypadków rocznie.
Z kolei dane udostępnione przez Komendę Główną Policji wskazują, że najmłodsza grupa wiekowa (poniżej 18. roku życia) coraz częściej zmaga się z zaburzeniami lękowymi i depresyjnymi. Problem nie dotyczy tylko “jednostek”, ale staje się zjawiskiem pokoleniowym.
- Według raportu „Młode Głowy” Fundacji UNAWEZA, aż 28% młodych ludzi nie ma chęci do życia.
- Polska zajmuje jedno z czołowych miejsc w Europie pod względem liczby prób samobójczych nieletnich.
- Średni czas oczekiwania na wizytę u psychiatry dziecięcego w ramach NFZ w niektórych regionach przekracza rok.
Przyczyny kryzysu psychicznego wśród młodych osób?
Często słyszy się, że młode pokolenie jest dzisiaj mniej odporne psychicznie. Czy rzeczywiście? Może prawdziwa przyczyna jest bardziej złożona. Portal Nauka w Polsce (PAP) regularnie publikuje analizy dotyczące neurobiologicznych skutków przebodźcowania. Nasze mózgi, a w szczególności mózgi pokolenia Z, po prostu nie nadążają za cyfrową pogonią i mechanizmem FOMO.
Do tego dochodzi presja sukcesu. Dzisiejszy rynek pracy i system edukacji wymagają od młodych ludzi elastyczności, której nikt ich nie nauczył. Szkoła stała się wyścigiem zbrojeń na oceny i certyfikaty, w którym zapomniano o „instrukcji obsługi” własnych emocji. Efekt? Kapitał społeczny, który powinien budować przyszłość gospodarki, wypala się, zanim jeszcze wejdzie na rynek pracy.
Mapa braków, czyli gdzie (nie) znajdziemy psychologa?
Mimo że od września 2024 roku obowiązują nowe, wyższe standardy zatrudniania specjalistów, rzeczywistość wciąż pozostawia wiele do życzenia. Według analiz portalu Samorząd PAP, na początku roku szkolnego 2025/2026 aż 32,2% szkół i placówek wciąż nie miało zatrudnionego psychologa.
To paradoks. Etaty są, ale brakuje ludzi, którzy chcieliby je obsadzić.
- Raport Fundacji GrowSPACE wskazuje na tzw. “czarne plamy”. Jeszcze niedawno mieliśmy w Polsce 450 gmin bez ani jednego psychologa szkolnego. Dobra wiadomość? Ta liczba spadła do ok. 308 gmin w 2025 roku.
- Najtrudniejsza sytuacja panuje w województwach: podlaskim (32% szkół bez specjalisty), łódzkim i zachodniopomorskim. Z kolei najlepiej radzą sobie opolskie i śląskie.
Dlaczego tak ważne jest wprowadzenie psychologii w szkole?
Psychologia w szkole to nie dodatek dla tych najbardziej wrażliwych, ale konieczność dla wszystkich. Biologia nie bierze jeńców: mózg w stanie lęku nie jest w stanie się uczyć. Kiedy ciało migdałowate (nasz alarm przeciwpożarowy) jest stale aktywne, kora przedczołowa, odpowiedzialna za logikę, analizę i kreatywność, po prostu się wyłącza.
Dlaczego biznes powinien trzymać za to kciuki?
Dla świata biznesu zdrowie psychiczne uczniów to kwestia przyszłych kadr. Pracownik, który w młodości nie otrzymał wsparcia w budowaniu odporności psychicznej) jest bardziej podatny na wypalenie zawodowe. A absencja pracowników z powodu wypalenia zawodowego rośnie lawinowo.
Dlaczego prewencja wygrywa z terapią?
- Wczesna detekcja – psycholog szkolny widzi ucznia codziennie. Może wyłapać subtelne zmiany w zachowaniu, zanim przekształcą się w pełnoobjawowe zaburzenie.
- Normalizacja proszenia o pomoc – obecność psychologa w szkole zdejmuje stygmę z korzystania ze wsparcia. To kluczowa kompetencja miękka.
- Edukacja emocjonalna – szkoła powinna uczyć, jak radzić sobie z porażką, tak samo jak uczy wzorów chemicznych.
Dane nie pozostawiają złudzeń – obecny model opieki psychologicznej w szkołach jest niewydolny. Czy stać nas na dalszą bierność? Może najwyższy czas, by Polska stworzyła nowy standard „well-beingu” już na poziomie edukacji podstawowej? By każdy młody człowiek wiedział, gdzie może szukać wsparcia, a co najważniejsze, że słabość to nie wstyd.
Jeśli Ty albo ktoś z Twojego otoczenia przechodzi kryzys psychiczny, warto jak najszybciej poszukać wsparcia. Dzieci i młodzież mogą skorzystać z telefonu zaufania 116 111, działającego całodobowo i bezpłatnie. Pomoc można też uzyskać pod numerem 800 12 12 12, czyli Dziecięcego Telefonu Zaufania Rzecznika Praw Dziecka, również dostępnego 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Osoby w kryzysie psychicznym oraz ich bliscy mogą skontaktować się także z całodobowym Centrum Wsparcia pod numerem 800 70 2222. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy dzwonić pod numer alarmowy 112.